Grondwet uit verdomhoekje (2): van zwijgen naar uitspreken
16 januari 2010
Categorie: Algemeen
De Grondwet is de moeder der wetten, de basis voor de rechtsstaat, beschermt het individu tegen de overmacht van meerderheden of minderheden en bevat alle staatsverplichtingen. De Grondwet moet staan als een huis, klinken als een klok en concrete huisregels bevatten die bekend zijn bij iedereen. Helaas, de huidige Grondwet voldoet niet meer aan die eisen.
Tien denklijnen om onze Grondwet weer veelzeggend en ondubbelzinnig te maken.
1. De huidige Grondwet spreekt niet van een duidelijke scheiding van kerk en staat. Op een aantal plekken staat nu beschreven dat moet worden gehandeld met eerbiediging van ieders godsdienst of levensovertuiging. Dit leidt in de hedendaagse samenleving tot discussies en interpretaties die eerder een subtiele verbinding tussen kerk en staat veronderstellen.
2. De huidige Grondwet noemt geen principiële eisen die aan het Nederlanderschap worden gesteld. Wel wordt gezegd dat gelijke gevallen in gelijke situaties hetzelfde moeten worden behandeld. De notie dat ook verschillende gevallen in verschillende situaties anders kunnen worden behandeld is daarmee echter niet gelegitimeerd en lijkt daardoor een taboe.
3. Ieder heeft, behoudens bij of krachtens de wet te stellen beperkingen, recht op eerbiediging van zijn persoonlijke levenssfeer, schrijft de Grondwet nu. Nieuwe technologie verleidt de overheid tot nieuwe keuzes om beperkingen op te leggen, echter veelal zonder een ethische dialoog. Moet de individuele beslissingsmacht van de burger bij ethische kwesties worden versterkt?
4. De bestaande Grondwet schrijft letterlijk voor dat de overheid moet zorgen voor werkgelegenheid, bewoonbaarheid, woongelegenheid, onderwijs, ontplooiing, leefmilieu en gezondheidszorg. Het is een vrijbrief geworden voor veel overheidstaken. Deze hebben zelden de eigen kracht van burgers of een duurzame samenleving als uitgangspunt.
5. Het koningschap wordt vervuld via erfopvolging, bepaalt de huidige Grondwet. Onze koningin en enkele familieleden hebben vele staatstaken die uit het zicht van de burger worden uitgeoefend. De leden springen wel in het oog als de camera's draaien. Het lijkt vanzelfsprekend om de ceremoniële functie van het koningschap grondwettelijk te gaan verankeren.
6. Ministers zijn eindverantwoordelijk en alle andere functionarissen en overheidsorganisaties zijn in principe ondergeschikt. In de huidige Grondwet heet dat de ministeriële verantwoordelijkheid. In de praktijk is het een black box. Verantwoordelijkheden moeten in principe daar liggen waar ze ook gevoeld en uitgeoefend worden.
7. De Grondwet bepaalt dat burgers de leden van Tweede Kamer en de gemeenteraad kiezen. In feite stemmen wij op politieke partijen met kleine achterbannen en besloten vergadercircuits. Die politiek kent weinig lef en initiatief, terwijl initiatieven vanuit de samenleving als nieuw en vreemd fenomeen worden behandeld. Wie moet er achter het politieke 1-loket voor burgerinitiatieven zitten?
8. De regering bevordert de ontwikkeling van de internationale rechtsorde, schrijft de Grondwet verder voor. Het geeft politieke partijen de ruimte af te wijken van internationale grondrechten. Moet een nieuwe Grondwet voorschrijven dat de regering de internationale rechtsorde erkent en dat alleen bij zwaarwegende redenen hiervan wordt afgeweken?
9. De huidige Grondwet regelt ook de aanwezigheid van provincies, gemeenten en waterschappen en dat zij naast het Rijk belastingen mogen heffen. De burger heeft de afgelopen jaren zowel het aantal rekeningen als de hoogte ervan zien toenemen. Moet er één overzichtelijke overheid(srekening) voor de burger komen die past bij de geleverde services en een minimale overhead?
10. Kinderrechten of rechten voor gehandicapten, ouderen, chronisch zieken, slachtoffers van geweld en mensenhandel. Of dierenrechten. Steeds vaker wordt gepleit om deze een plekje in de Grondwet te geven. De eigenlijke vraag is of de overheid extra aandacht moet hebben voor bewegingsvrijheid, welzijn, gezondheid en integriteit van kwetsbaren.
De allergrootste uitdaging is natuurlijk het doorbreken van het stilzwijgen of het stelselmatig negeren van grondwettelijke kwesties door politieke partijen. Politieke partijen, ze worden in de huidige Grondwet niet genoemd, maar ze krijgen in het publieke debat wel alle aandacht. De Grondwet zal dus op de eerste plaats verbindend moeten zijn voor onze volksvertegenwoordigers. Duidelijkheid en zekerheid voor iedereen, daar gaat het om.
Deze column is ook geplaatst op Pluspost.nl.
Commentaar
Er is nog geen commentaar gevonden.
